Yapısal Özellikleri

YAPISAL ÖZELLİKLERİ

Sinir dokusu, nöron adı verilen sinir hücreleri ve glial hücreler olarak adlandırılan destekleyici hücrelerden meydana gelir. Nöronlar sinir sisteminin fonksiyonel ve anatomik birimidir. Nöronlar dendrit, akson ve gövde olmak üzere üç kısımdan oluşurlar Her nöron hücresinin bir gövdesi, iki veya daha fazla sayıda da uzantısı bulunur. Uzantılar akson ve dendrit adını alırlar. Dendritler uyarıyı uç kısımlardan alıp, hücre gövdesine iletirler. Akson ise uyarıları sinir gövdesinden götüren uzun sinir lifleridir. Akson içinde devamlı madde akımı vardır. Bu akım hücre gövdesinden akson sonuna doğrudur. Bazı sinir hücrelerinin uzantılarının (aksonlarının) üzeri miyelinden oluşan kılıfla kaplıdır. Akson gövdeden çıktıktan sonra kısa bir süre çıplak olarak seyreder ve daha sonra myelin kılıfıyla kaplanır. Buna göre sinir lifleri myelinli ve myelinsiz diye ikiye ayrılır. Sinir aksonlarının çoğunluğunda myelin kılıfı vardır. Miyelin kılıfı hem uzantıyı korur hem de uyarıları daha hızlı iletilir. Miyelin kılıfında hasar oluştuğunda iletim bozulur.

Dendrit:

Sinir gövdesinden çıkan ve bir ağacın dallarını andıran kısa ve çok sayıdaki yapılardır. Diğer nöronlardan gelen elektriksel ve kimyasal uyarıları, sinaptik aralıktan sinir hücresinin gövdesine ileten bir işlemcidir. Çevreden aldıkları uyarıları aksona taşırlar.

Akson:

Uzun ve bir tanedir. Dendritten aldığı uyarıları hedefi olan organa doğru taşır.

Gövde:

Nöronun çekirdek, çekirdekçik ve diğer yapı taşlarının bulunduğu sitoplazma kısmıdır. Hücredeki hayatsal olayları gerçekleştirir.

Miyelin kılıf:

Bazı nöronlarda, aksonların çevresiyle yalıtımını sağlayarak uyartıların daha hızlı taşınmasını sağlar.

Uyarı:

Nöronları etkileyen çevresel değişmelerdir.

Uyartı (İmpuls):

Uyarılar etkisiyle nöronlarda oluşan elektriksel ve kimyasal değişmelerdir.İnsan vücudunda görev ve taşınan bilginin farklılığına göre 3 çeşit sinir hücresi kullanılır.

Duyusal nöronlar:

Uyarıları duyu organlarından merkezi sinir sistemine taşır. İç ve dış ortamlardan gelen farklı özellikteki uyaranları özelleşmiş reseptörlerle alır ve onlara yanıt oluşturur.

Motor nöronlar:

Merkezi sinir sisteminden organlara doğru emir taşır. Kasların aktivitesini kontrol ederler.

Ara nöronlar:

Duyusal nöronları motor nöronlara bağlarlar. Beynin üst düzeydeki fonksiyonlarından sorumlu olup basit reflekslere aracılık ederler. Sinirsel bilgi değerlendirmesi yaparlar.

Glial hücreler:

Sinir hücrelerinin görevini sürdürmesine yardımcı olurlar. Sinir hücrelerinin madde alışverişi yaptığı çevreyi etkileyip değiştirerek, onların işlevlerinde belirgin değişikliklere yol açabilmektedirler. Oligodendrosit myelin kılıfını oluşturur. Bu kılıflar, sinir liflerinin etrafını sararak onların elektriksel olarak yalıtılmasını sağlayarak, iletkenliği artırırlar. Mikroglia en küçük glia hücrelerindendir. Sinir sistemini yabancı madde ve mikroorganizmalara karşı korur. Mikroglialar yabancı maddeleri yiyerek yok ederler. Astrosit denilen glia hücreleri ise sinir hücrelerinin beslenmesine ve kimyasal işlemlerine katkı sağlarlar.

Sinir sistemi içinde nöronlar gruplar hâlinde bulunurlar. Beyin ve omurilik dışındaki bu nöron gruplarına ganglion (sinir düğümü) adı verilir. Omurilik ve beyindeki değişik büyüklük ve şekilde olan nöron gruplarına nükleus (çekirdek) denir. Bu sinir hücrelerinin toplu olarak bulunduğu beyin ve omurilik sahaları gri cevher (substantia grisea) ismini alır. Bunun dışında kalan ve çoğunlukla myelinli sinir liflerinden meydana gelen sahaya da beyaz cevher (substantia alba) denir. Beyinde inen ve çıkan yollar vardır. Çıkan yol (duyusal yol), sinir uzantılarından (aksonlardan) oluşan bir demet olup sinir uyarılarını beyne taşırlar. İnen (motor yol), sinir uzantılarından (aksonlardan) oluşan bir demet olup beyinden gelen uyarıları ilgili organlara taşırlar.

Sinir Uyarının Yayılması:

Beynin çalışabilmesi için nöronlar arasında iletişim zorunludur. Bu iletişim, aksiyon potansiyelleri denilen elektriksel sinyallerle sağlanır. Sinir hücresinde ilerleyen elektriksel uyarılar, iki hücre arasında bilgi aktarımının olduğu boşluğa (sinaps) geldiğinde, bu uçtan kimyasal ileti maddelerinin (nörotransmitter) salınmasına yol açar. Sinapslar bir nöronun aksonuyla diğerinin dendriti arasında kurulur. Boşluğa salınan bu ileti maddeleri diğer sinir hücresinin alıcıları ile etkileşimi sonucunda, hücre zarındaki bazı elektron kanalları harekete geçirilerek elektriksel uyarı oluşturulur. Uyarı bir sinir hücresinden diğerine kimyasal ileti maddeleri aracılığıyla iletilmiş olur.